İyi bir marka ismi, ne yaptığınızı ve kime konuştuğunuzu bilerek bulunur; önce konumlandırma, sonra isim gelir. Aday isimleri belirledikten sonra her birini söylenişi, alan adı, sosyal medya kullanıcı adı ve TÜRKPATENT’te ön araştırma açısından elemeniz, ardından tescil için bir marka vekiline danışmanız gerekir.
Bu yazı, marka ismi bulma sürecini adım adım anlatıyor ve tescil başvurusundan önce kontrol etmeniz gerekenleri bir listede topluyor. Hukuki tavsiye vermiyoruz: Marka tescili, sınıflar ve ücretler konusunda bağlayıcı bilgi için Türk Patent ve Marka Kurumu’nun resmi sitesine (turkpatent.gov.tr) ve kayıtlı bir marka vekiline başvurun.
Marka ismi bulmaya nereden başlamalı?
Çoğu isim arayışı yanlış yerden başlar: bir beyin fırtınası toplantısı, bir kâğıt ve “güzel duran” kelimeler. Bu yöntemle hoş isimler çıkabilir ama hangisinin doğru olduğuna karar veremezsiniz, çünkü elinizde bir ölçüt yoktur.
İsimden önce şu soruların cevabı net olmalı:
- Ne yapıyoruz ve kim için? Ürün ya da hizmetin tek cümlelik tanımı.
- Rakiplerden nasıl ayrışıyoruz? Sektördeki isimlerin hepsi birbirine benziyorsa, sizinki farklı bir yerden gelmeli.
- Marka nasıl bir kişilik taşıyor? Ciddi mi, oyuncu mu, teknik mi, sıcak mı?
- Nerede kullanılacak? Yalnızca Türkiye’de mi, yurt dışında da mı?
- Gelecekte ne kadar genişleyecek? Bugün tek bir ürün satıyorsanız, isim yarın başka kategorilere de taşınabilmeli.
Bu sorular konumlandırma çalışmasının konusudur. İsim, konumlandırmanın en kısa ifadesidir; konumlandırma belirsizse isim de ya her şeyi anlatmaya çalışan uzun bir tamlamaya ya da hiçbir şey anlatmayan bir kelimeye dönüşür.
Marka ismi türleri nelerdir?
Marka isimleri genel olarak tanımlayıcılıktan uydurmaya uzanan bir yelpazede sınıflandırılır. Her türün avantajı ve riski farklıdır.
| Tür | Nasıl çalışır? | Avantajı | Riski |
|---|---|---|---|
| Tanımlayıcı | Ürünü ya da hizmeti doğrudan söyler (“Hızlı Kargo”) | Hemen anlaşılır | Ayırt edici değildir, korunması zor olabilir, benzerleri çoktur |
| Çağrışımsal | Bir özelliği ya da faydayı ima eder | Anlam taşır ama tarif etmez | Dengeyi kurmak zordur |
| Keyfi | Gerçek bir kelimeyi alakasız bir alanda kullanır (bilgisayar markası olarak “Apple”) | Akılda kalır, ayırt edicidir | Anlamı markanın zamanla yüklemesi gerekir |
| Uydurma | Yeni üretilmiş bir kelime (“Kodak”) | Çok ayırt edicidir, alan adı bulmak kolaydır | Tanıtım yatırımı gerektirir, telaffuzu öğretilmelidir |
| Kurucu adı / soyadı | Bir kişinin adını taşır | Güven, köklülük hissi | Yaygın soyadlarında ayırt edicilik sorunu; kişiye bağımlılık |
| Kısaltma | Uzun bir adın baş harfleri | Kısa | Çoğu zaman anlamsız harf yığını gibi algılanır |
Genel bir ilke olarak, isim tanımlayıcı uca yaklaştıkça ayırt ediciliği azalır ve koruma altına alınması güçleşebilir; uydurma uca yaklaştıkça ayırt ediciliği artar ama tanıtım yükü büyür. Bir ismin tescil edilebilir olup olmadığına dair değerlendirme ise uzman işidir.
Marka ismi bulma süreci adım adım
1. Brief’i yazın
Konumlandırma cümlesi, hedef kitle, rakip isimler, istenen ton, kullanılacak diller ve kaçınılması gereken çağrışımlar tek sayfada toplansın. Bu sayfa, sonradan adayları değerlendirirken başvuracağınız ölçüttür.
2. Geniş bir liste üretin
İlk aşamada eleme yapmayın. Farklı türlerden (çağrışımsal, keyfi, uydurma) çok sayıda aday üretin. Faydalı kaynaklar:
- Markanın vaadiyle ilgili kelimeler ve eş anlamlıları
- Başka dillerden (Latince, Yunanca vb.) kökler
- Metaforlar: Markanın yaptığı işi başka bir alandan anlatan imgeler
- Kelime birleştirme ve kısaltma
- Yapay zekâ araçları: Aday üretmek ve çeşitliliği artırmak için kullanılabilir, ama ürettikleri isimlerin başkası tarafından kullanılıp kullanılmadığını bilmezler. Her adayı aşağıdaki kontrollerden geçirmek gerekir.
3. Kısa listeye indirin
Brief’e göre eleyin. Konumlandırmayla çelişen, rakiplere fazla benzeyen ya da yalnızca ekip içinde beğenilen ama hedef kitleye bir şey söylemeyen adayları çıkarın. Elinizde birkaç güçlü aday kalmalı.
4. Dil ve söyleniş testi
- Türkçede doğru okunuyor mu? Yazıldığı gibi okunmayan isimler telefonda, reklamda ve ağızdan ağıza aktarımda kaybolur.
- Türkçe karakter içeriyor mu? “ş”, “ğ”, “ı” gibi harfler alan adında ve e-posta adresinde sorun çıkarabilir.
- Yabancı dillerde olumsuz bir anlamı var mı? Yurt dışına açılma planınız varsa hedef pazarların dillerinde kontrol edin.
- Tek duyuşta yazılabiliyor mu? Birine söylediğinizde arama kutusuna doğru yazabiliyor mu?
5. Alan adı ve sosyal medya kontrolü
Kısa listedeki her aday için şunlara bakın:
- Alan adı: .com ve .com.tr gibi uzantılar boş mu? .tr uzantılı alan adları Türkiye’de BTK bünyesindeki TRABİS üzerinden yönetiliyor; bazı uzantılarda belge koşulları olabilir. Alan adının tamamen aynısı alınamıyorsa, sonuna ek almak (örneğin “-turkiye”, “app”) kabul edilebilir mi?
- Sosyal medya kullanıcı adları: Instagram, LinkedIn, YouTube, TikTok ve X’te aynı ya da çok yakın bir kullanıcı adı alınabiliyor mu?
- Arama sonuçları: İsmi Google’da aratın. İlk sayfada aynı sektörden bir şirket, olumsuz bir haber ya da sizi gölgede bırakacak çok büyük bir marka çıkıyor mu?
- Uygulama mağazaları ve pazar yerleri: Dijital bir ürünse App Store ve Google Play’de, fiziksel bir ürünse pazar yerlerinde aynı isimde bir ürün var mı?
Alan adı ve kullanıcı adlarını tescil kararından önce almak, isim sonradan başkası tarafından kapılmasın diye yaygın bir önlemdir. Ancak alan adı almanın marka üzerinde hak sağlamadığını bilmek gerekir; alan adı ile marka tescili ayrı süreçlerdir ve biri diğerinin yerini tutmaz.
TÜRKPATENT’te marka sorgulama nasıl yapılır?
Türkiye’de marka başvuruları ve tescilleri Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından yürütülüyor. Kurumun resmi sitesinde bulunan marka araştırma hizmetiyle, aklınızdaki ibarenin daha önce başvuru ya da tescil konusu olup olmadığına dair bir ön araştırma yapabilirsiniz.
Bu araştırmayı yaparken bilmeniz gerekenler:
- Yalnızca birebir aynısına bakmayın. Okunuşu, anlamı ya da görünüşü benzer markalar da önemlidir. Bir harf farkı çoğu zaman yeterli bir ayrım değildir.
- Sınıflara dikkat edin. Markalar, mal ve hizmet sınıflarına göre başvurulur ve değerlendirilir (uluslararası Nice sınıflandırması). Aynı isim farklı alanlarda farklı şirketlere ait olabilir; sizin faaliyet alanınızla ilgili sınıflar belirleyicidir. Hangi sınıfların sizin için geçerli olduğunu bir uzmanla belirlemek gerekir.
- Ön araştırma bir ön fikir verir, güvence vermez. Benzerlik değerlendirmesi uzmanlık ister ve kurumun incelemesi ile itiraz süreçleri ayrı işler.
- Yurt dışı planınız varsa uluslararası marka veri tabanlarına da bakmak gerekebilir; bu da bir uzmanla planlanmalıdır.
Ücretler, süreler ve başvuru adımları zaman içinde değişebildiği için bu yazıda bunlara dair rakam vermiyoruz. Güncel bilgi için her zaman turkpatent.gov.tr adresini kontrol edin.
Neden bir marka vekiline danışmalısınız?
Marka başvurusunu kendiniz de yapabilirsiniz. Ama ismi seçip üzerine logo, ambalaj, web sitesi ve reklam yatırımı yaptıktan sonra bir itirazla karşılaşmak, isim bulma sürecinin en pahalı sonucudur.
Kayıtlı bir marka vekili şu konularda yardımcı olur:
- Kapsamlı benzerlik araştırması ve risk değerlendirmesi
- Faaliyetinize uygun mal ve hizmet sınıflarının belirlenmesi
- Başvurunun hazırlanması ve sürecin takibi
- İtiraz gelirse ya da sizin itiraz etmeniz gerekirse hukuki süreç
Önerimiz, kısa listede iki üç aday kaldığında, yani tasarıma başlamadan önce bu görüşmeyi yapmanız. Böylece tasarım yatırımı, tescil riski düşük bir isim üzerine yapılır.
Marka ismi bulurken sık yapılan hatalar
- İsme bütün hikâyeyi yüklemeye çalışmak. İsim her şeyi anlatmak zorunda değil. Anlatımın büyük kısmını slogan, ses tonu ve iletişim üstlenir.
- Yalnızca ekip içinde oylama yapmak. Kurucuların ve çalışanların beğenisi, hedef kitlenin algısının yerini tutmaz. Kısa listeyi birkaç gerçek müşteri adayına da sesli olarak söyleyip tepkilerini dinleyin.
- Sektör kalıplarına teslim olmak. Sektördeki isimlerin çoğu aynı ön ekleri ya da kelimeleri kullanıyorsa (“-tek”, “-soft”, “global”, “group”), aynı kalıbı tekrar etmek sizi kalabalığın içinde kaybeder.
- Bugünkü ürüne fazla bağlanmak. Tek bir ürünün adını şirketin adı yapmak, yeni ürünler eklendiğinde ismi dar bırakabilir.
- Kontrolleri en sona bırakmak. Logo tasarlandıktan, kartvizitler basıldıktan sonra ismin kullanılamayacağını öğrenmek, sürecin en pahalı hatasıdır. Alan adı, kullanıcı adı ve ön araştırma kısa liste aşamasında yapılmalı.
- Trende göre isim seçmek. Belli bir dönemin moda kelimeleri ya da yazım biçimleri kısa sürede eskiyebilir. Uzun yıllar kullanacağınız bir isim, bugünün modasından bağımsız durabilmeli.
Tescil öncesi kontrol listesi
Bir ismi kesinleştirmeden önce şu soruların hepsine “evet” diyebilmelisiniz:
- İsim, konumlandırma brief’iyle uyumlu mu?
- Rakiplerin isimlerinden açıkça ayrışıyor mu?
- Türkçede yazıldığı gibi okunuyor, tek duyuşta yazılabiliyor mu?
- Hedef pazarların dillerinde olumsuz bir anlamı yok mu?
- Uygun bir alan adı alınabiliyor mu?
- Ana sosyal medya platformlarında kullanıcı adı alınabiliyor mu?
- Google aramasında sizi gölgede bırakacak bir sonuç çıkmıyor mu?
- TÜRKPATENT ön araştırmasında aynı ya da belirgin şekilde benzer bir kayıt görünmüyor mu?
- Bir marka vekili sınıflar ve benzerlik açısından değerlendirdi mi?
- Gelecekteki ürün ve hizmetlere de taşınabilir mi?
İsim, markanın geri kalanıyla nasıl bağlanır?
İsim tek başına bir marka değildir. Onu taşıyan bir ses tonu, bir slogan, bir görsel kimlik gerekir. İsim bulunduktan sonra markanın nasıl konuşacağı (mesaj sistemi) ve birden fazla ürün ya da alt marka varsa bunların ana markayla ilişkisi (marka mimarisi) netleşmelidir. Görsel tarafta ise isim logoya, renk ve tipografiye dönüşür; bunun nasıl bir sistem olduğunu kurumsal kimlik nedir yazımızda anlattık.
İsmin logosunu yapay zekâyla hızlıca üretmeyi düşünüyorsanız, bunun avantajlarını ve sınırlarını yapay zekâ ile logo tasarımı yazımızda ele aldık. Tescil açısından da ayırt edici, özgün bir işaretin önemli olduğunu akılda tutmakta fayda var.
New Matter bu süreçte nerede duruyor?
New Matter bir isim bulma ajansı değil, bir marka stratejisi ve kimlik ajansı. İsim arayışında bizim katkımız, ismin dayanacağı zemini kurmak: konumlandırma, hedef kitle, rakip analizi ve mesaj sistemi. İsim kesinleştikten ve tescil süreci uzmanıyla planlandıktan sonra da o ismi taşıyacak görsel kimliği ve iletişim dilini tasarlıyoruz.
Yeni bir marka kuruyorsanız ya da mevcut markanızın neyi temsil ettiğini netleştirmek istiyorsanız, iletişim sayfamızdan bize yazabilirsiniz.